Zoektocht naar kind duwt watersnood naar de achtergrond
Door Matthijs de Jong, geplaatst op 03-04-2010
De Storm wordt gepresenteerd als grootschalige film over de watersnoodramp, maar is dat niet. Het is een verhaal over de zoektocht van een moeder naar haar kind tegen het decor van het verdronken land na de stormvloed.
De film opent met de stormnacht van 1953. In het fictieve Zeeuwse dorp Oosterkerke maken de inwoners zich deze avond niet druk om de hoge golven die tegen de dijk aanbeuken, maar om het jubileum van het plaatselijke harmonieorkest. Van harmonie onderling is overigens geen sprake, want hoofdpersoon Julia (Sylvia Hoeks) wordt door een groot deel van het dorp met de nek aangekeken. Deze jonge, ongehuwde moeder is door de vader van haar kind verlaten en woont op de boerderij van haar ouders. Daar vindt ze geen warm thuis, want haar eigen vader – die met streng gezicht aan de keukentafel naar een bijbel zit te staren – weigert het kind te accepteren. Geen vrolijke toestand. Wellicht daarom ook dat ze de jongen Ernst heeft genoemd.
De introductie van de film verloopt gehaast. Pas wanneer de boerderij wordt overspoeld en kapot slaat in de vloed en Julia wegdrijft bij haar kind vandaan, komt het verhaal filmisch gezien op gang. De stormvloed dient duidelijk alleen om de pionnen voor het verhaal goed te zetten en dat doet afbreuk aan de film. De special effects van het golvende en beukende water zijn geslaagd, maar de karakters worden vluchtig en slordig geïntroduceerd. Het was beter geweest om eerst even wat tijd te krijgen om de hoofdpersonen en hun omgeving beter te leren kennen. Nu moet dat door middel van flashbacks op een - voor de emotie van de toeschouwer - vreemde plek in het verhaal.
De gelovige dorpsgemeenschap wordt niet positief afgeschilderd. Regisseur Ben Sombogaart verklaarde in een interview voor EO-radio dat hij met de film geen kritiek wilde leveren op het godsdienstige karakter van de gemeenschap, maar op het besloten aspect ervan. Dat is helaas niet gelukt. De geportretteerde geloofsbeleving is karikaturaal en slaat bovendien vaak de plank mis. Julia's vader wordt door de filmmakers wel neergezet als een zeer gelovige man, maar zodra hij begint te praten over God of in een moment van boosheid begint te vloeken, wordt duidelijk dat de filmmakers niet op de hoogte zijn van een streng calvinistische leef- en denkwijze.
Veel hoeven christelijke kijkers zich echter niet aan te trekken van deze weergave, want alle personages om Julia heen zijn karikaturaal en negatief. De logica van het plot bepaalt dat Julia tegen de stroom in moet zwemmen en als gevolg daarvan is letterlijk iedereen tegen haar. Enige uitzondering is de hulpvaardige marinepiloot Aldo (Barry Atsma), die Julia redt van de verdrinkingsdood en later met haar op zoek gaat naar haar baby.
Aan de hoofdrolspelers van de film ligt het niet. Atsma toont genoeg charisma om de heldenrol in dit verhaal te dragen. Ook Hoeks acteert overtuigend, met name in haar houding van een in shock verkerende moeder. Het zijn echter de dialogen die de film de das om doen. Deze zijn niet alleen slecht, maar ontbreken op essentiële punten ook. Zo lijkt Aldo op sommige momenten precies te begrijpen wat er gebeurd is, zonder dat Julia hem iets heeft verteld. Ongeloofwaardig. Bovendien zou je verwachten dat Julia, ondanks dat zij in onmin leeft met haar ouders, iets meer emotie toont wanneer haar moeder en zus verdrinken. In plaats daarvan neemt ze meteen een apathische houding aan die de rest van de film niet meer verdwijnt.
Tijdens de zoektocht is Aldo de steun voor de constant in shock verkerende Julia. Pas wanneer ook de vader van haar kind weer opduikt, komt ze heel even los van haar geslotenheid. Maar helaas doen deze scènes wat soapachtig aan. Ook voor de vader van het kind blijkt geen rol van betekenis weggelegd in deze film. Alles wordt opgeofferd aan de zoektocht en voor echte emotie is geen tijd.
De uiteindelijke ontknoping (met een sprong naar de Deltawerken) zal niet iedereen aanspreken, maar levert wel een paar intense momenten op.
De Storm is niet de film geworden die de herinnering aan de watersnoodramp recht doet, daarvoor is de watersnood zelf een te zijdelings gebeuren. De overwegend negatieve rol die de meeste overlevenden van de ramp in deze film spelen maakt het ook niet tot een waardig eerbetoon.
Ben Sombogaart is een ambitieus regisseur. Hij was de eerste die het aandurfde Annie M.G. Schmidt en Thea Beckman naar het grote doek te brengen, en is dat van plan met Jan Siebelink. Voor De Tweeling, naar de roman van Tessa de Loo, kreeg Sombogaart in 2002 terecht een Oscarnominatie voor beste buitenlandse film. Soms blijken zijn ambities echter te hoog gegrepen.
Kruistocht in Spijkerbroek was niet zo groots en meeslepend als het jeugdboek en bleek slordig in de voorstelling van bepaalde religieuze zaken. Zo zou een middeleeuwer het nooit in zijn hoofd halen de heilige Communie met zijn linkerhand uit te reiken. Ook met De Storm nam Sombogaart veel hooi op zijn vork. Hij toont lef door als eerste de Watersnoodramp van 1953 als filmonderwerp te nemen en genoeg technische vaardigheid om een bescheiden budget van 6,5 miljoen euro tot indrukwekkende beelden om te toveren. Zijn keuze om, in tegenstelling tot de rampenfilmtraditie van Hollywood, meteen met de storm in huis te vallen, pakt daarbij goed uit. In plaats van een lange karakterintroductie om binding met de personages te krijgen, geeft Sombogaart de kijker vanaf het begin de indruk samen met de slachtoffers in het koude water te staan. Dat verhoogt het medeleven met de situatie, omdat je gaat wensen dat je rol niet tot die van hulpeloze toeschouwer beperkt zou hoeven blijven. Deze meer algemene dan persoonlijke aanpak lijkt ideaal wat Sombogaarts uitgesproken streven betreft een eerbetoon te brengen aan allen die door de Watersnoodramp zijn getroffen.
Maar in de tweede helft van de film moet deze aandacht voor de algemene situatie plaatsmaken voor de zoektocht van een meisje naar haar zoekgeraakte baby. Het centrale gegeven dat deze moeder ongehuwd is, forceert het verhaal tot een reflectie op de religieuze opvattingen in de getroffen omgeving. En die gaat verder dan de bij calvinisten voor de hand liggende vraag of de ramp als voorbeschikte wil of zelfs straf van God kan worden beschouwd. Die mag je in een film als deze verwachten. Maar als je een eerbetoon aan de slachtoffers beoogt, voelt een scherp commentaar op hun omgang met meer liberaal denkende naasten als misplaatst. Opbouwende kritiek is nooit verkeerd, maar moet ook gedijen binnen de context, die in dit geval te gevoelig is en te complex voor het gebruikte tijdsbestek.
De kritische toon neemt echter alleen maar toe met het focussen op een gebrek aan altruïsme en liefdadigheid van de getroffenen onderling. Zo worden de personages meer gepresenteerd als concurrenten in hun struggle for life dan als elkanders lotgenoten. Daarbij komt dat karakters uitspraken doen die onverklaarbaar zijn vanuit hun vaste geloof. Zo haalt een godvrezende calvinist het nooit in zijn hoofd uit frustratie opeens hartgrondig te gaan vloeken of te veronderstellen dat God het te druk zou hebben. Net als in Kruistocht in Spijkerbroek blijkt Sombogaart weinig kijk te hebben op de verbeelding van religieuze situaties. Dat is jammer, zeker met zijn verfilming van Siebelinks Knielen op een bed violen in het vooruitzicht.
Sombogaart had of een keuze moeten maken tussen zijn op zich gerechtvaardigde boodschap dat mensen elkaar meer schade berokkenen dan al het natuurgeweld (maar hij had het dan geen eerbetoon moeten noemen) en de ramp en de Deltawerken als heldhaftig symbool voor de eeuwige strijd tussen het veerkrachtige Nederland en het woelige water. Of hij had meer dan anderhalf uur moeten uittrekken voor het schetsen van een completer beeld. Zijn eindresultaat is nu een te onevenwichtige en eendimensionale poging. Een indrukwekkend begin loopt uit op kortzichtige kritiek zonder de overtuiging van de meerderheid van de slachtoffers begrijpelijk of invoelbaar te maken. Het bewust eigentijdse, eenzijdige perspectief lijkt daardoor meer bekrompen dan de bekritiseerde denkbeelden. Inlevingsvermogen in en meer medeleven met de worstelende mens hadden niet alleen de nagedachtenis aan getroffenen, maar ook de rest van de film boven water kunnen houden.
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
