|
|
|
|
(8.2) [10 stemmen] 
|
|
|
|
American Beauty
|
Schone schijn?
|
|
Door Robb Ludwick, geplaatst op 09-12-2008
|
|
|
Het centrale symbool van deze film uit 1999 is bijna iconisch geworden: een korte opname van een leeg tasje dat door de wind heen een weer wordt geslingerd. Gefilmd door de gevoelige Ricky, wordt dit stukje goedkoop plastic afval in het juiste licht tot een dansende, kwetsbare geest . Met een traan in zijn oog zegt Ricky, “soms is er zoveel schoonheid in de wereld, dat ik het bijna niet aankan.” Het is een belangrijke en uitdagende opmerking, want tot dat punt lijkt de film voornamelijk over de lelijke kant van het leven te gaan. Is er nou zoveel schoonheid in onze wereld?
|
|
De titel van de film grijpt terug naar een album van 1970 van de muziekgroep The Grateful Dead. Daar worden alle kanten van het Amerikaanse culturele landschap in een ecclectische verzameling van liedjes gevierd – niet in een sprookjesachtige zin maar juist andersom, in al zijn gewone gebrokenheid. Als we het streven naar bepaalde idealen loslaten, kunnen we ook oordeel leren loslaten en dingen waarderen zoals ze zijn. Zo leren we “grateful” of dankbaar te worden.
Zo’n boodschap krijgen we in deze film ook. Het gaat eerst om een onthulling. Denk aan de openingsscène van de film “Blue Velvet” van David Lynch: onder de schoonheid van de typische Amerikaanse suburb, zo netjes en schoon aan de buitenkant, kruipen allerlei lelijke torren en wormen. In “American Beauty” gaat het over het leven van Lester Burnham. Hij heeft alles: mooi baantje, mooi huisje, mooi gezinnetje. Maar daarachter zien we snel een moeizame bestaan van vervreemdende zinloosheid en gebroken dromen.
En daar heeft Lester op den duur genoeg van. Hij verlaat zijn dehumaniserende kantoorbaan, erkent de schijn van zijn huwelijk en begint eerlijk zijn echte verlangens na te jagen. In zijn nieuwe vrijheid en gezondheid lijkt hij een soort held te worden. Maar het feit dat een nieuwe auto, wiet roken en vooral seksuele fantasieën over een tienermeisje erbij horen, geeft ook snel het ongemakkelijk gevoel dat Lester misschien gewoon een loser is, die in een mid-life crisis zit.
De jonge buurman Ricky lijkt intussen de echte held te zijn. Hij wijst ook bepaalde dingen af: de schijn van populariteit op school, de oppervlakkigheid van een consumerende middenklasse, zelfs de haat en angst van zijn eigen vader. Hij laat Lesters dochter Jane zien hoe je anders naar het leven kan kijken – en zelfs naar de dood – als iets moois. Het komt niet door blind willen zijn, maar door alle dingen die we vaak lelijk en eng noemen in de ogen te kijken en iets moois daarin willen vinden.
Er zit natuurlijk een belangrijke waarheid in wat Ricky zegt. Er is veel schoonheid in het leven die we kunnen missen. Helaas wordt dat ook in de film een beetje aan Rickys jonge idealisme gekoppeld, want aan het eind van de film krijgt Lester het laatste woord. En hij zegt iets anders. We beseffen dan dat de verteller van het verhaal een stervende Lester is, die terug kijkt op zijn leven. En ja, er zijn overwinningen: zijn vrijheid van zinloos werk, een herontdekte enthousiasme voor de kleine dingen in het leven, zijn keus om toch de onschuld van de tienermeisje te bewaren. Maar hij mag er dankbaar voor zijn, vertelt hij ons, niet omdat het allemaal zo veel “mooier” of “beter” werd. Het is omdat hij vrij kwam van het idee dat het leven meer moet zijn dan “een kort en stom bestaan.”
Daarin ligt verlossing. Het vinden van schoonheid komt door het idee van lelijk en mooi los te laten eigenlijk, en alles accepteren als gewoon. “Daar kom je zelf uiteindelijk ook achter,” zegt hij tegen ons, de kijkers. Dit soort glimlachend cynisme is kernmerkend voor het eind van de jaren ’90 en daarom zal “American Beauty” een belangrijke culturele mijlpaal blijven. Het feit dat het toen de Beste film van het jaar genoemd werd bij de Amerikaanse Academy Awards zegt veel.
Maar het is ook opvallend dat deze houding meer bij een pre-9/11 tijdperk hoort. Een visie van verlossing door onthechting lijkt nu meer een onverantwoordelijke luxe dan een kenmerk van volwassenheid. Zo’n houding van “wat maakt het nou eigenlijk allemaal uit” mag niet meer, want er is zoveel in de wereld die we kunnen en moeten willen veranderen. Kijk naar de meest belangrijke woorden in de recente Amerikaanse verkiezing: “Change we can believe in.”
Er zit dus een spanning in hoe we nu naar de film kijken. Er komen redelijk veel maatschappelijke problemen langs, van discriminatie en vervreemding tot en met moord. Is het mogelijk om daarnaar te kijken en met integriteit Lesters concluderende woorden te herhalen?
Vanuit een bijbels perspectief is er dus veel in deze film dat opvalt. Om eerlijk te zijn over wat mis gaat en wat onze beperkingen zijn is zeker belangrijk. Maar om eerlijk te zijn over onze verlangens naar iets beters en de werkelijkheid van zinvolle verbeteringen is net zo cruciaal. En als we een te makkelijk cynisme een of te makkelijk optimisme willen vermijden, hoort deze film zeker bij de discussie.
|
|
|
|
(8.2) [10 stemmen]
|
|
|
|
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film!
(alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
|
|
|
|
|
REACTIES
|
|
|
Reactie door Coert van Mourik op 15-11-2008 om 13:04:42
|
|
Ik heb trouwens gestemd. Een 9 geef ik de film.
|
|
|
Reactie door Coert van Mourik op 15-11-2008 om 13:04:08
|
|
Een aardige recensie, jammer dat er behoorlijk wat taalkundige fouten en minder sierlijk taalgebruik in voorkomen.
|
|
|
