John Travolta, Samuel L. Jackson, Bruce Willis, Uma Thurman, Amanda Plummer
GENRE
Misdaad, Actie, Drama
CV·FILM KIJKADVIES
16
Veel grof taalgebruik Seks / erotiek Veel geweld Drugsgebruik
BEKEKEN
2008 keer
LEZERSWAARDERING
7.2
(13 stemmen)
(7.2) [13 stemmen]
Pulp Fiction
Bekeringsmotief in een keiharde film
Door Marco de Vries, geplaatst op 29-03-2007
Pulp fiction is een ingewikkelde film met een langzaam tempo, over gangsters op hun smalst. Opvallend is ook het bekeringsmotief, dat hand in hand gaat met keihard geweld. Wie nooit naar de kerk gaat en regelmatig voor het witte doek zit, zou bijna kunnen gaan denken dat bijbelvastheid gepaard gaat met losse handjes.
In de Elsevier van december 1994 stond een lezenswaardige beschouwing over geweld in de hedendaagse cultuur. Scholieren lopen met messen rond, de burger verschuilt zich achter alarmsystemen en extra sloten en steeds meer serviceverlenende beroepsgroepen verdwijnen achter gewapend glas. Ook de culturele elite raakt in de ban van geweld. In het theater gaat het er steeds ruiger aan toe en films als Natural Born Killers, Henry en C'est arrivée pres de vous slepen prijzen in de wacht waar de Vier Vuisten (Bud Spencer en Terrence Hill) in hun tijd alleen maar van konden dromen. Films als Kong Fu en De Vier Vuisten zijn trouwens kinderspel vergeleken bij deze drie films over seriemoordenaars.
Gewelddadige films roepen vaak een beeld op van de verloederde stad, de urban jungle, waarin iedereen voor zichzelf zorgt, de overheid de greep op de dingen kwijt is en je 's avonds niet meer over straat gaat. Dit beeld van de stad is natuurlijk niet nieuw en de verloedering die makers en kijkers van voorgenoemde films signaleren, is ook niet van vandaag of gisteren. Wat dat betreft vind ik de mythische verhalen over stripfiguren uit de jaren zestig - Batman, Spiderman, Superman - veel krachtiger dan Oliver Stone's Natural Born Killers. De Batman-verfilming van een paar jaar terug - Jack Nicholson, Michael Keaton en Kim Basinger tussen glazen kantoorflats en betonnen parkeergarages - gaf pas echt een onthullend beeld van de moderne samenleving.
Triviaal
Het belangrijkste dat Pulp Fiction toevoegt aan de recente hausse van artistieke geweldfilms, is dat het gangsterdom genadeloos te kijk wordt gezet. Quentin Tarantino (die veel scripts schreef, maar met Pulp Fiction pas voor de derde keer een film regisseerde) ontdoet de penose van elke heroïek: John Travolta komt aan zijn einde als hij op de wc zit, van zijn collega wordt per ongeluk het hoofd afgeschoten en de grote mafiabaas wordt verkracht, vernederd en mishandeld door twee zwakbegaafde automonteurs.
Dat klinkt allemaal niet smakelijk, en dat is het ook niet. Maar toch is Pulp Fiction een opgewekte, humoristische en milde film. Niks angstvisoenen of doemdenkerij over oprukkende criminaliteit. Wanneer de twee hitmen op weg zijn om een klusje te klaren, praten ze over koetjes en kalfjes. Als de vrouw van de baas met een overdosis bij de drugsdealer wordt gebracht, gaat die eerst wat ruzie lopen maken met zijn vrouw en vervolgens zien we hem in het rommelhok op zoek naar zijn medische handboek. De hele film zit vol met zulke triviale details, waardoor de verrichtingen van de killers herkenbaarder en werkelijker worden dan gewonere activiteiten in andere, snelgeschreven en -gemonteerde films. De stoelgang van de Lion King wordt in de Walt-Disneyfilm buiten beschouwing gelaten en in de nieuwe Frankenstein-verfilming wacht je tevergeefs op melige dialogen over afvallen, hamburgers en voetmassages.
Vergeving
Maar Pulp Fiction is meer dan alleen een grappige film. De rode draad in het verhaal is een beslissing van Jules (Samuel L. Jackson), het gangstermaatje van Vincent (John Travolta). Jules ontsnapt ternauwernood aan de dood. Hijzelf spreekt over een wonder, een teken van God, en besluit uit het criminele milieu te stappen. In de indrukwekkende slotscène laat hij twee overvallers er met zijn geld vandoor gaan. Hij had ze makkelijk kunnen neerschieten, maar hij vergeeft ze.
De figuur van een bijbelteksten-reciterende-crimineel duikt de laatste jaren regelmatig op in Hollywood-films: Robert de Niro als psychopaat in Cape Fear, Harvey Keitel als dopedealer in The Bad Lieutenant (met zo goed als hetzelfde plot als Pulp Fiction) en zwendelaar Paul Newman in The Color of Money. Het is ongetwijfeld een modegril, en die filmmakers jatten natuurlijk alles van elkaar.
Het is bovendien lekker postmodern om goed en fout met elkaar te combineren: de schaarse Hollywood-dominees (bijvoorbeeld in The Bonfire of the Vanities) zijn corrupt, de gangsters hebben een blanke pit. Zoals je je Madonna in zwart leer kunt voorstellen of in nonnenhabijt, maar zeker niet in een gewone spijkerbroek met trui.
Toch is de associatie van het geloof met de duistere kant van de samenleving meer dan alleen een modern spelletje met symbolen. Er heeft altijd een link gelegen tussen die beide uitersten in de samenleving. Voor Jezus namen hoeren, tollenaars en moordenaars ook een bijzondere plaats in. En de mensen die voor de televisie komen vertellen hoe ze van de ene dag op de andere tot geloof zijn gekomen, werkten zelden op een advocatenkantoor of een research-afdeling. Voor mensen die wat op hun kerfstok hebben, is het gemakkelijker om door de knieën te gaan dan voor respectabele mensen met een maatschappelijk geslaagd leven. Iedereen heeft vergeving nodig, maar de crimineel is zich daar wellicht eerder van bewust dan de gezagsgetrouwe burger.
Bekeringsverhaal Pulp Fiction en The Bad Lieutenant zijn bekeringsgeschiedenissen, maar ze wijken af van het standaard halleluja-verhaal. Je kent dat genre ongetwijfeld: junk X zat in de goot, kwam tot geloof en werd vervolgens gezegend met een baan, een gezin en een lang en gelukkig leven. Geen kwaad woord daarover, maar als daarmee de suggestie wordt gewekt dat Jezus alle dagelijkse problemen oplost, slaat junk X wat mij betreft de plank mis. Iedereen wil wel geloven als hij daar beter van wordt.
In de twee voorgenoemde films vergaat het de 'bekeerlingen' een stuk realistischer: ze laten iemand lopen, ze vergeven, ze verliezen. De bekering maakt geen wonderbaarlijk eind aan alle problemen, maar vraagt een offer. Ook een andere recente film, Exotica van de Armeense regisseur Atom Egoyan, past een beetje in dat straatje. Deze schitterende film speelt in een striptease-bar, waar zich een ingewikkelde intrige ontwikkelt. Hoewel het geloof hier geen rol speelt, is de uitkomst weer vergeving. En het lijkt me niet overdreven om alleen dat al als typisch christelijk element te beschouwen. Tenslotte is er geen enkele rationele reden te bedenken om mensen te vergeven, als het gaat om serieus onrecht dat jou is aangedaan. Er zijn talloze goede redenen te verzinnen om je aan de wet te houden, je vriendelijk, betrouwbaar en bescheiden op te stellen. Maar op het moment dat iemand daar misbruik van maakt, zal hij dat weten. Zo werkt dat, ook voor de meeste christenen. Pulp Fiction, Exotica en The Bad Lieutenant maken de kijker bewust van wat misschien wel de kern is van het geloof: vergeef ons onze schulden, zoals wij vergeven onze schuldenaren.
Deze recensie werd eerder gepubliceerd in het culturele tijdschrift Icarus (derde jaargang (1995), nummer 1).
(7.2) [13 stemmen]
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
