De ene sciencefictionfilm is de andere niet. Na lang wachten bracht Warner Brothers eindelijk de ‘director’s cut’ van de klassieker Blade Runner uit op DVD. Naar het verhaal van de ‘metafysische detective’ Philip K. Dick: een speurtocht naar het onderscheid tussen echte en nagemaakte mensen en de betekenis van sterfelijkheid.
Er wordt heel wat gevlogen en geknald in Hollywood, maar vaak gaan sciencefictionfilms over verhalen die ook wel in een andere tijd en plaats hadden kunnen spelen. Treasure Island of Robinson Crusoe ‘in space’, dus. Weinig sciencefictionfilms halen dan ook de status van klassieker. Zo’n klassieker is echter beslist Ridley Scott’s Blade Runner uit 1982. Na lang wachten bracht Warner Brothers de film eindelijk eens een keer uit op DVD (december 2006). Let wel, het betreft de ‘director’s cut’ die niet de voice-over van de bioscoopversie bevat maar wel met enkele interessante scènes. Maar daarover straks meer.
Terug naar de maker Blade Runner is gemaakt naar een kort verhaal van Philip K. Dick, ‘Do androids dream of electric sheep?’, in de tijd dat de deze SF-meester de productie van de film nog kon meemaken. Hij schijnt tevreden te zijn geweest, maar heeft de film niet meer in de bioscopen zien belanden. In het verhaal is het in een naargeestige toekomst mogelijk geworden om kunstmatig exemplaren van het menselijk ras te maken. In het boek worden ze ‘androïden’ genoemd, in de film ‘replicanten’. Deze worden op buitenaardse kolonies ingezet om het mensen makkelijk te maken, dat wil zeggen voor werk, oorlog en seks. Om hun ervaringen te kunnen ordenen hebben ze kunstmatige herinneringen gekregen als bedding voor hun bewustzijn. Teneinde deze androïden met hun verlangens en emoties te kunnen beheersen, hebben ze tevens een genetische ingebouwde beperking van hun levensduur gekregen, van een jaar of vier. Aan het begin van de film maakt een aantal replicanten echter amok en keert terug naar de aarde, omdat zij beginnen in te zien dat zij missen wat echte mensen hebben, namelijk een echt verleden en een echte toekomst, met echte liefde en echte hoop. Wanneer zij verhaal willen gaan halen bij hun schepper, de eigenaar van de multinational Tyrell Corporation, wordt jacht op hen gemaakt door de hoofdpersoon, de ‘blade runner’ Deckard, een agent met ‘a licence to kill’. Dit is toch wel een karakteristieke rol van een nog jonge Harrison Ford in zijn, zeg maar, Han Solo-periode. Hij heeft nog het meeste moeite met de woeste replicant Roy Beatty, misschien wel het grootste succes van Nederlander Rutger Hauer. Dat wil zeggen, Deckard heeft ook moeite met de aantrekkelijke Rachel, een medewerkster van Tyrell (gespeeld door Sean Young), maar dan om de reden dat zij ook een replicant blijkt te zijn.
Speurtocht naar echt en nep
De film ontleent zijn spanning aan het aftellen (krijgt de ‘blade runner’ de replicanten een voor een te pakken?) en aan de ongure production-design. Voortdurend sombert en regent het, voortdurend wordt de mens opgeroepen een nieuw leven te beginnen op de buitenaardse kolonies, en voortdurend scharrelen overal mislukkelingen rond. Bovendien is er de spanning dat de hoofdpersoon niet altijd weet wie er als menselijk en wie als replicant beschouwd moet worden. De spanning onttrekt zelfs bijna een centraal punt aan de blik van de kijker, namelijk dat er vragen spelen over de menselijkheid van de hoofdpersoon zelf: wat maakt zijn leven nu menselijker dan dat van de replicanten? Sterker nog, zo suggereren het oorspronkelijke verhaal en de ‘director’s cut’ van de film, zou hij zelf niet een replicant kunnen zijn? Er zit bijvoorbeeld de suggestie in dat hij dezelfde souveniers, herinneringen, en dromen (de eenhoornscène!) heeft als sommige van de replicanten. En als dat zo is, hoe kan dan het onderscheid worden bepaald tussen het humane en het kunstmatige? Wat betekent sterfelijkheid voor dat onderscheid? En wat is dat onderscheid waard? Maakt het uit dat Deckard een relatie aangaat met Rachel (als een van beide replicant is)? Die vragen kunnen echt alleen worden gesteld in de wereld van Blade Runner. Het is een belangrijk doel van de film om aan de orde te stellen wat mensen tot mensen maakt, en wat sterfelijkheid en verlangens daar mee te maken hebben. Het oorspronkelijke verhaal van Philip Dick (die daarom wel eens de ‘metafyische detective’ genoemd werd) drijft op het onderbuikgevoel dat het in onze tijd helemaal niet meer zo vanzelfsprekend is wie als echt mens mag gelden en wie als nep. Door dit gegeven overeind te houden in het voertuig van een spannende sciencefictionfilm heeft Ridley Scott (Alien, Gladiator, Kingdom of Heaven) een film afgeleverd die meerdere bezichtigingen makkelijk doorstaat.
Time to die
Plechtig gezegd, er zitten interessante existentiële en filosofische thema’s in de film. Ik zal niet alles verklappen. Het kan zelfs gezegd worden dat er religieuze thema’s in de film zitten, zoals de idee van een schepper, van ellende en verlossing, aan het einde gesymboliseerd als de laatste, stervende replicant een witte duif loslaat. Er is een artikel op wikipedia dat in die lijn wenst te wijzen op christelijke symboliek in de film (de replicant zou stigmata vertonen). Maar aangezien de oorspronkelijke schrijver Dick en de filmmaker Scott niet bekend staan als christenen moeten we dit met een korreltje zout nemen. Is het dus aan iedereen aan te bevelen om deze film te gaan kijken? Zeker niet. Om te beginnen is het geen film voor tere zielen. Er wordt een aardige graad van gewelddadigheid behaald en ook de naargeestige sfeer (onderstreept door de eigenaardige muziek van Vangelis) zal niet iedereen gemakkelijk toegang verschaffen tot de zieleroerselen van de personages.
De DVD bevat geen extra’s, helaas. Maar wie sciencefiction met Dick- en Scott-elementen waardeert, heeft eindelijk digitale toegang tot deze klassieker.
(7.3) [9 stemmen]
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
net gekeken voor het eerst
ongelooflijk
dit efect hebben tegenwoordig nog maar weinig ilms op mij, ik zal hem nog veel vaker gaan zien, al is het maar om te begrijpen waar hij eigenlijk over ging. de spanning zit me nog in de benen.
ik vind het nog niet zo gek gevonden die christelijke symboliek, een mens hoeft geen christen te zijn om dergelijke symboliek te gebruiken.
ik dacht ook een aantal keren aan prometheus, die het vuur van de goden stal.
het onderwerp mens-machine is uberhaupt erg populair, (I, robot, the Matrix etc.) maar blijkbaar is blade runner tot nu toe de enige die het onderwerp volledig goed uitdiept.
Reactie door Johan Nagtegaal op 12-01-2008 om 20:31:55
Letterlijk en figuurlijk een wat donkere film. Een aanklacht van het schepsel tegen de schepper? Maar als je, zoals ik, hou van synthesizer muziek dan vind je dit juist mooi aan deze film. Mede door de muziek krijgt de film die soms inderdaad keihard is toch een wat dromerig karakter.
Reactie door Coert van Mourik op 05-08-2007 om 08:44:14
