Een van de verrassende films van 2006 schetst een niet zo verre toekomst waarin mensen de wanhoop nabij zijn omdat er geen kinderen meer worden geboren. Totdat ... Schitterend gefilmd en indrukwekkend geacteerd. Hard, maar niet genadeloos. Mistroostig, maar niet hopeloos.
Een mooi voorbeeld van een film die een christelijke bespreking verdient is de Engelse film Children of Men. Men is gewaarschuwd: het is een rauwe en grauwe film, en de personages nemen geen blad voor de mond. Maar wat een tekening van moed en hoop! Het verhaal begint een jaar of dertig van nu, als het wereldnieuws komt dat de jongste bewoner van de aarde is omgekomen … op 18-jarige leeftijd. Inderdaad, er zijn al 18 jaar geen kinderen meer geboren en de mensheid is op weg naar de ondergang. Beeld je dat eens in, wat heeft dan nog zin? Onderhouden we nog musea en stoffen we dan de beelden en schilderijen nog af? Of maaien we zelfs nog maar de gazons? Wat betekenen gezondheid en macht nog? In de samenleving die wordt geschetst, het Engeland a la V for Vendetta, strijden wanhoop en opportunisme dan ook om de eerste plaats. De regering tracht de mensen zoet te houden en heeft niks beters te doen dan vreemdelingen te deporteren en critici van hun machtspositie te bestrijden. Na de eerste scène zit je gelijk rechtop in je stoel.
Dan wordt de hoofdpersoon, de verlopen ambtenaar Theo Faron, betrokken in een geheim plan om een vrouw in veiligheid te brengen die in verwachting blijkt te zijn. In een leven dat ten ondergaat aan uitzichtloosheid brengt een kind weer hoop! Waar kennen we dat van? De vrouw, Kee, laat de hoofdpersoon haar zwangere buik zien in een schuur waar de os en de ezel toekijken. Wanneer het ongeboren kind speelbal dreigt te worden in een chaotische strijd tussen regering, rebellen (‘vissen’) en vluchtelingen (‘fugies’), vindt de hoofdpersoon maar geen plaats in de herberg voor de zwangere vrouw. Als het kind eenmaal geboren is laat het een soort ‘kerstnachtbestand’ tussen de strijdende partijen aanbreken. In een ongemakkelijke mengeling van onvrijwilligheid en zelfopoffering probeert de hoofdpersoon moeder en kind te redden voor ‘the human project’.
Mensenkinderen
De acteurs worden goed geregisseerd in de film. Ik had Clive Owen graag een Oscar-nominatie gegund voor zijn rol als Theo. Hij speelt intens maar met een bredere range aan expressies dan in pak’ m beet King Arthur. Chiwetel Ejiofor is sterk als zijn tegenhanger en Claire-Hope Ashitey overtuigt als Kee. Daarnaast zijn er nog twee kleinere, leuke rollen voor Julianne Moore en good old Michael Caine als de maffe achtergebleven hippie Jasper.
De film bevat een paar prachtige vondsten. Laat ik er slechts een verklappen. Het gevoel dat de mensheid op de afgrond afdendert, wordt wel heel voelbaar wanneer Theo en Kee ontdekken dat hun handlangers niet te vertrouwen zijn. Ze verschuilen zich op dat moment in een boerderij op een heuvel. Ze proberen dan te vluchten, heuvelaf, in een auto die niet wil starten en worden achtervolgd door een auto die ook niet wil starten. Zo denderen mensen wanhopig in onklare voertuigen de heuvel af, op de vlucht voor mensen die niet te vertrouwen zijn. Need I say more? De spannendste achtervolging die ik in tijden in een film heb gezien, en dat in auto’s die niet willen starten!
Een collega recensent prees het scenario ergens omdat Children of Men voor een sciencefictionfilm beslist niet uitleggerig is. De film bezwijkt niet onder verklaringen van de epidemische kinderloosheid of van het geheimzinnige ‘human project’. Eerder laat het aan de intelligentie van de kijker over om te vragen, tja, zijn wij eigenlijk wel bezig met een glorieuze toekomst, en wat is er ‘human’ aan ons ‘project’? Waar hebben wij onze hoop eigenlijk op te vestigen? Komt die ook niet op een of andere manier ‘van buiten’, door een wonder? Wij mogen niet alleen hoop ervaren omdat wij kinderen hebben, maar ook omdat wij kinderen mogen zijn -- mensenkinderen. Kortom, de film heeft een verhaal, en dat is een verhaal over onszelf.
Het menselijk project
Het oorspronkelijke boek waarop de film gebaseerd werd is van detectiveschrijfster P.D. James, die zichzelf als christen beschouwt. Ook in het boek wordt het idee van een kind dat hoop brengt omgeven met christelijke thema’s en symbolen. De regisseur, Alfonso Cuarón (van Harry Potter and the Prisoner of Azkaban), heeft de meeste expliciete gesprekken hierover weggelaten en er oorlogsrealiteit voor in de plaats gebracht. Terecht verdiende de film een Oscar-nominatie voor cinematografie. De vlucht van Theo en Kee door de warzone in Zuid-Engeland wordt indrukwekkend in beeld gebracht, met minutenlange shots alsof we met een oorlogsreporter meelopen. Maar het oorspronkelijke idee is nog steeds onmiskenbaar: zonder de geboorte van een kind dat een nieuw begin belooft leven mensen “als degenen die geen hoop hebben”. Rond kerst van 2006 trok de verfilming van het bijbelverhaal The Nativity Story de aandacht in de media. Maar als film, als kunstvorm, en als verhaal is Children of Men is wat mij betreft ‘de andere kerstfilm’ van 2006.
ApocalypseNow (2) Door Rick de Gier
Optimistische sciencefictionverhalen zijn een zeldzaamheid. In films en boeken wordt de toekomst negen van de tien keer somber voorgesteld: de bom is gevallen, de technologie is op hol geslagen, het milieu is verwoest. De thriller Children of Men is geen uitzondering.
Het verhaal speelt zich af in Engeland in 2027. De meeste andere delen van de wereld zijn door oorlog en terreur van de kaart geveegd, maar nog deprimerender stemt het feit dat vrouwen om een onverklaarbare reden geen kinderen meer kunnen krijgen. Het eind van de mensheid is dus letterlijk nabij, en op straat heersen chaos en ellende. Ook hoofdpersoon Theodore (Clive Owen) heeft bijna alle levenslust verloren, tot hij door een ondergrondse organisatie wordt gevraagd een illegale vluchtelinge te beschermen, die zwanger blijkt.
Children of Men is een angstaanjagende film, omdat heel geloofwaardig wordt verbeeld hoe het de wereld kan vergaan als haat en angst de overhand krijgen en mensen alle hoop verliezen. In de loop der jaren werd in diverse evangelische romans gepoogd beelden van de eindtijd te schetsen, zoals in de Left Behind-serie, maar deze film doet dat stukken realistischer. Daarmee krijg je als kijker wel veel rauw geweld over je heen, maar dat maakt het greintje hoop in de laatste scènes wel des te ontroerender.
De oplettende kijker zal een aantal christelijke thema’s ontdekken in Children of Men, met name natuurlijk het gegeven van een wonderbaarlijke geboorte die de mensheid nieuwe hoop biedt. Dat is geen toeval: P.D. James, de schrijfster van de roman, is christen. De niet-gelovige regisseur en co-scenarist Alfonso Cuarón heeft haar verhaal meer naar zijn hand gezet, maar er blijft voldoende voer voor discussie.
Rick de Gier is filmrecensent voor CV-Koers en de VPRO Gids. Door Michiel van Hout, overgenomen van www.katholieknieuwsblad.nl
Sommige sciencefictionfilms stellen de toekomst voor als futuristisch en flitsend, andere juist als stukgeslagen en somber. Maar steeds waarschuwen ze voor de gevolgen van kwalijke ontwikkelingen uit het heden. Children of Men is een typisch voorbeeld van de tweede categorie.
In het jaar 2027 is er al achttien jaar geen mensenkind meer geboren op aarde. De vluchtelingen stromen Europa echter binnen. Het uitstervende Westen kan deze volksverhuizing niet aan. In Engeland moet het leger met geweld optreden om de orde te handhaven en onder de bevolking staat een rebellerende beweging op tegen de regering. Dit doembeeld biedt genoeg elementen voor een prachtige sciencefictionfilm, zou je denken. Enkele gevoelige punten van onze maatschappij, zoals vergrijzing, immigratie, islamitische agressie, terrorisme en zelfs euthanasie, worden ter discussie gesteld door een buitensporige vorm ervan in de toekomst te tonen.
Onbeantwoord
Qua vormgeving wordt dit prima gedaan. De Mexicaanse regisseur Alfonso Cuarón, bekend van het derde deel van Harry Potter, schept een realistische, donkere sfeer van verloedering en de acteurs bieden stof tot overweging met aanstekelijk en overtuigend spel – wat deze sciencefiction in ieder geval een dramatische diepgang meegeeft. Inhoudelijk blijven er echter belangrijke vragen onbeantwoord. Waardoor zijn de problemen zo extreem geworden? Hoe kunnen ze worden opgelost? We komen er niet achter, waardoor de film je wel aangrijpt en niet loslaat, maar je vervolgens nergens heenvoert.
Kerstverhaal
De afwikkeling van het verhaal lijkt zich op een ander aspect dan de kritiek te richten, namelijk de hoop. Te midden van de ellende blijkt een van de vluchtelingen toch zwanger te zijn. Een ex-rebel (Clive Owen) probeert haar naar een veilige haven, het human project te brengen, waar het kind wellicht de oplossing voor het onvruchtbaarheidsprobleem dichterbij kan brengen.
Het lijkt welhaast de vredesboodschap van het kerstverhaal. Het is al vaker geopperd om Maria en Jozef op zoek naar onderdak als vluchtelingen voor te stellen. Hier komt het kindje bovendien, net als Jezus, te midden van de militaire bezetting in erbarmelijke omstandigheden ter wereld en wordt als vredevorst voorgesteld: de vluchtelingen komen het, zoals de herders, bezoeken en het aanschouwen van het kind doet het wapengebulder van leger en rebellen even op ontroerende wijze zwijgen. De vlucht naar het human project lijkt op de vlucht naar Egypte met dit verschil dat de Jozef-figuur hier niet overleeft. Met zijn dood is de film vervolgens afgelopen.
Pessimisme
Door dit open einde hoopt Cuarón natuurlijk de hoop van het publiek aan te wakkeren: je weet niet zeker of moeder met het enige kind veilig aankomen, om zo de mensheid te redden. Maar in de praktijk weet je eigenlijk niet meer of je dat wel wil hopen. Wat voor toekomst heeft dit kind in zo'n wrede wereld? Zou het niet beter zijn als het nooit geboren was? Is de onvruchtbaarheid niet een zegen voor hen die niet ter wereld hoeven komen? Deze conclusie past juist wel weer binnen de eisen van het sciencefiction-pessimisme en ondervangt zo het inhoudelijk gemis enigszins.
Waarom blijft het onbevredigde gevoel over deze film dan uiteindelijk toch het sterkst? Waarschijnlijk omdat de Jozef-figuur een te grof taalgebruik en een te hoge alcoholconsumptie aan de dag legt om de religieuze parallel volledig uit de verf te laten komen. De religieuze vorm kan het filosofische inhoudelijke tekort helaas net niet compenseren.
Wat mij betreft dus een intrigerend idee dat wel onderhoudend, maar niet voldoende onderbouwend is uitgewerkt.
(7.6) [21 stemmen]
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
Reactie door alexander ten berge op 26-08-2007 om 17:18:44
ja, absoluut een geweldig goede film...
een zeer aangrijpende en ook herkenbare toekomstschets. Je ziet een aantal problemen de revue passeren als die er nu zijn, maar dan nog wat verder gevorderd. Bijzonder naar, als je dan bedenkt dat het echt zo kan lopen, als bepaalde mensen aan de macht komen...
Verder is het verhaal erg goed, de beelden zeer mooi (en soms erg heftig).
Deze film ben je niet snel vergeten...
Reactie door Coert van Mourik op 26-08-2007 om 16:47:21
Een briljante film. Ik begrijpn iet dat deze film zo weinig aandacht heeft gekregen...
