As it is in Heaven was een van de populairste films van de afgelopen jaren in Zweden, en deed het in Nederland vooral goed onder filmhuispubliek en het cultuurminnende christendom. En terecht. As it is in Heaven is een vakkundig geproduceerde film, helder opgebouwd, en met de nodige religieuze thema's, die het voor een christen extra intrigerend maken.
Het draait allemaal om Daniel Daréus, een wereldberoemde dirigent, die het echter na een hartaanval zeer rustig aan moet doen. Hij besluit terug te keren naar zijn geboortedorp, waar hij nogal gepest is en ongelukkige herinneringen aan heeft. Dit lijkt echter juist de reden te zijn van zijn terugkeer, om hiermee in het reine te komen. Hij probeert het even onder pseudoniem, maar al snel ontdekt het amateuristische kerkkoortje hem, en smeekt hem hen te leiden. Daniel Daréus leeft op, en het kerkkoortje ontdekt na de nodige problemen, de schoonheid en lichamelijkheid van muziek.
Het religieuze thema komt vooral tot uitdrukking in de messias-achtige positie waarin Daniel rolt. Hij laat het kerkkoor weer genieten, bevrijdt hen van een moralistische juk, geeft het dorp weer kleur. Deze messias-trek krijgt accent in de tegenstand die Daniel ontmoet in de kerkelijke orde, Farizeeërs, en hoe hij hieronder lijdt en uiteindelijk zelfs sterft. Deze ontroerende eindscène heeft een bijzondere religieuze kwaliteit: Daniel sterft terwijl tientallen koren een hemels lied ten gehore brengen.
Zonder een zuurpruim te willen zijn, is het wel mogelijk bij deze thematiek vragen te stellen. De film balanceert steeds op het randje van vernietigend kritisch op het christendom en stimulerend kritisch. De eindscène is daar een interessant voorbeeld van. Het is een natuurlijk mooi beeld van de hemel; terwijl je sterft hoor je 'alle volkeren' die verenigd zijn in een lied. Tegelijk is dit ook te interpreteren als een aardse hemel, die juist een buitenaardse hemel vervangt. Wordt het christelijke vervangen of verbeeld?
Hetzelfde geldt voor de messias-achtige trekken van Daniel. Enerzijds bevrijdt hij een groep mensen, door hen dichter bij zichzelf te laten staan, en overwint hij een groepje verkrampte en hypocriete moralisten, onder wie de dominee. Nu zal geen christen schrikken van kritiek op een gevestigde religieuze orde; de evangeliën staan daar vol van. Tegelijk krijgt deze kritiek soms zo?n venijn, dat het christendom als geheel verkrampt lijkt, en er een nieuw, alternatieve evangelie moet worden verkondigd. Hierin doet As it is in Heaven hetzelfde als Chocolat, namelijk een evangelie prediken dat veel herkenning oproept, maar dat zich verdacht maakt, door zich agressief af te zetten tegen het traditionele christendom.
Dit 'nieuwe evangelie' luidt dan vooral dat je dichter bij jezelf en je gevoel moet komen. Ook dat is iets wat de orthodoxie nastreeft, alleen is zij hierin dubbelzinniger en vooral: interessanter. 'Jezelf' is namelijk naast een vindplaats van heelheid en schoonheid, ook een vindplaats van rottigheid. Er moet iets van buiten komen om dat onder kritiek te kunnen stellen, wat dan dogmatisch 'openbaring' wordt genoemd, maar ook filmisch uitstekend is te vertalen. Als As it is in Heaven dat had doorzien, was het een interessantere en ook spannender film geworden.
Recensie Robb Ludwick
Sommigen hebben deze film als voorspelbaar en clichématig ervaren, maar voor anderen was hij een van de meest inspirerende van het afgelopen jaar. De film gaat over een bekende dirigent die door stress en slechte gezondheid moet stoppen met zijn werk. Hij keert terug naar zijn geboorteplaats, een klein dorpje, en gaat daar in zijn oude school wonen. Geen makkelijke beslissing, want zijn problemen hebben veel met zijn moeilijke jeugd te maken – die hij zo graag wilde vergeten dat hij zijn naam veranderde. Langzaamaan vormt hij relaties met de inwoners van het dorp en na verloop van tijd ontdekt hij hoe hij zijn gaven in de muziek ook met hen kan delen.
Bijzonder is hoe As it is in Heaven onze verlangens naar eerlijkheid, waardering en verlossing naar voren brengt. Precies zoals God dat ook in de Bijbel beschrijft. Volgens de film is het echter juist de houding van de kerk die de vervulling van onze verlangens in de weg staat. ‘Er is geen zonde!’ zegt iemand in de film. Het antwoord dat hier gegeven wordt is dat wij met elkaar de al bestaande muziek moeten zien te vinden, de harmonie waarvoor wij doof geworden zijn door al onze angst en ellende. Dat klinkt mooi en het is inderdaad ook mooi om de mensen op het doek hierin samen te zien groeien.
Toch ontkomt de film niet aan een spanningsveld, want hij geeft ook blijk van een grote behoefte aan duidelijkheid over wat verkeerd, slecht en gevaarlijk is – over wat zonde is dus. En de liefde wordt bovendien neergezet als iets dat het kwaad overwint. De film geeft dus eerlijk weer wat wij als mensen nodig hebben en zet daarbij zeker een ideaal neer dat nastrevenswaardig is. Het is confronterend en inspirerend om te zien hoe wij elkaar vrijheid en genezing kunnen brengen door simpele daden van eerlijkheid en waardering. Wie heeft dat niet nodig? Maar zonder een bron die zowel onze verlangens naar rechtvaardigheid als genade voedt, lijkt de weg die de film wijst mij te romantisch om tot echte genezing te kunnen leiden. Want wij hebben een wet nodig om te weten wat schadelijk voor ons is. Wij hebben een Schepper nodig om onze eigen verlangens sowieso te kunnen verklaren. En wij hebben een Verlosser nodig om ons van de dood, waarvoor wij niet bedoeld waren, te redden.
Door Michiel van Hout, overgenomen van www.katholieknieuwsblad.nl :
Jaren geleden zei een bekend kerkmusicus tegen mij dat hij in de hemel geloofde omdat er muziek bestaat. Ik had toen de indruk dat dit een nogal marginale motivatie was. Maar bij het zien van As it is in Heaven kon ik me er alles bij voorstellen. Hoewel ‘beleven' in het geval van deze film een beter woord is dan alleen ‘zien'. Door een diepe emotionele ervaring geeft dit werk inzicht in waar de kracht van muziek toe in staat is, speciaal ook voor gelovigen.
Daniel Daréus is een fictieve topmusicus die ervan droomt muziek te maken die mensen in het hart weet te raken. Hij treedt wereldwijd op als violist en dirigent op grote podia. Maar ondanks alle kwaliteit en erkenning, vindt hij daarin niet de muzikale voldoening die hij zoekt. Eenzaam, gesloten en ongelukkig leeft hij zo onder druk dat hij een hartaanval krijgt. Op doktersadvies trekt hij zich terug, in Norrland, het dorp van zijn jeugd in het hoge noorden van Zweden. De komst van een bekend artiest blijft daar niet onopgemerkt en het lokale kerkkoor probeert hem langzaamaan voor zich te winnen als koorleider.
Als hij aan die wens tegemoet komt, blijkt de echte muziek, zoals Daniel die bij het koor inbrengt, alle leden te veranderen. Iedereen, inclusief de dominee, heeft zijn eigen persoonlijke problemen waarover men altijd heeft gezwegen. De muziek breekt hen allemaal – op hun eigen moment – open. Dat gaat gepaard met uitbarstingen van jarenlang opgehoopte emoties. Doordat iedereen zich zo persoonlijk open weet te stellen in zijn positieve zowel als zijn negatieve kanten, weet Daniel zelf ook zijn angst om lief te hebben en zich te laten beminnen te overwinnen. Zo weet zijn muziek uiteindelijk niet alleen de harten van anderen, maar ook zijn eigen hart te raken.
Regisseur Kay Pollak brengt dit indrukwekkende verhaal met overtuigende acteurs door de gevoelens voor zich te laten spreken. Hij neemt niet zijn toevlucht tot sentimentele trucs, hoewel hij die helaas niet helemaal weet uit te sluiten. Zo is het wel heel standaard dat het koor de tranentrekker ‘Amazing Grace' inzet op het moment dat Daniel met zijn persoonlijke ontboezeming komt. Zo verloopt ook de romantische ontwikkeling op het einde wat clichématig (inclusief wat onnodig bloot, zodat de film minder toegankelijk is dan deze voor een breder publiek had kunnen zijn).
Dat neemt niet weg dat As it is in Heaven een bijzondere filmervaring blijft, die je in hart en traanklieren weet te raken. De muziek zelf is niet altijd even hemels van kwaliteit, maar de motivatie van oprechte liefde erachter geeft een voorproefje van hoe het in de hemel zal zijn. Muziek kan een stukje hemel op aarde brengen en je inderdaad meer in de hemel laten geloven! Het is jammer dat de oscarnominatie voor beste buitenlandse film in 2005 niet werd verzilverd.
(7.2) [49 stemmen]
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
@Denise: dat is omdat ze amper voorkomen en ik mijn hersens moet pijnigen om ze te herrinneren. het erg weinig voorkomende naakt is bovendien functioneel. Als het kijken naar Michelangelo's David of schilderijen van Rubens.
Reactie door Denise de Groot op 14-02-2010 om 21:53:02
Tot mijn verbazing wordt deze film het laatste jaar de hemel in geprezen. Dit terwijl ik en mijn moeder de film wel hebben afgekeken, maar het bloot in de film echt te ver vonden gaan. Er komt veel expliciet in beeld.. Ook is het niet functioneel naar mijn idee. De keuzes die je hierin maakt zijn natuurlijk persoonlijk, maar dit is een heel groot minpunt bij deze film. Commentaar op de naaktscenes heb ik nog nergens terug kunnen vinden!
Reactie door Remko Muis op 14-07-2008 om 11:33:37
Ik vraag me af of je de ambitie van Daniel moet afschilderen als een 'nieuw evangelie'. De trend dat mensen dichter bij zichzelf en hun gevoel zouden moeten komen, blijft normaliter hangen in puur individualisme. Dat kun je van deze film niet zeggen: kijk maar naar wat er met de relaties tussen mensen gebeurt. Daar zit ontegenzeggelijk een beweging in richting herstel. Mensen komen niet alleen dichter bij zichzelf (wat dat ook moge betekenen), maar zeker ook dichter bij de ander. Zelfs de dominee en Conny worden niet afgeschreven in het verhaal.
De messiasrol van Daniel is evident. Heeft er niemand gedacht aan de mogelijkheid dat zijn sterven eerder moet worden vergeleken met de hemelvaart van Jezus? Als hij door Conny in elkaar wordt geslagen, zou je denken dat hij dat niet heeft overleefd. Dat dit toch het geval blijkt te zijn doet denken aan een opstanding uit de dood. Die gedachte wordt versterkt door de verzorging van zijn wonden door drie vrouwen en het feit dat hij hierna zijn werkelijke identiteit bekend maakt.
Mooier dan de overeenkomsten met het lijden en sterven van Jezus vond ik overigens de aandacht die Daniel heeft voor de individuen in het koortje. Zijn gepuzzel met foto's op de piano is veelzeggend. Hetzelfde geldt voor de film zelf: het portret dat geschetst wordt van de verschillende koorleden is een stuk warmer dan ik gewend ben van veel films en literatuur.
Reactie door Pieter Kleingeld op 27-05-2008 om 13:23:22
Beinvloed door Nouwen's Wounded Healer vond ik dit een mooie film.
De verlosser (dirigent) heeft zelf genezing nodig (hij durft niet lief te hebben). Juist omdat hij zelf gewond is, kan hij ruimte geven aan anderen en hen bevrijden. Dichter dan dit kunnen wij mensen niet bij Jezus komen als het gaat om hem te representeren. Dit is dus een film over incarnatie en presentie en wat dat teweegbrengt.
In reactie op Reinier Sonneveld: volgens mij is de dirigent degene die van buiten komt (Joh 1:11?). Door zijn aanwezigheid komt angst, pijn en kwaad doen aan het licht. De vrouw van de dominee vraagt haar man: "Bestaat zonde? Volgens mij niet." De film laat haar ongelijk zien: ja, zonde bestaat, alleen is het stukken concreter dan we denken: beledigingen, benepenheid, afgunst, etc. De film laat zien dat dit niet allemaal wordt opgelost, maar wel dat wanneer zonde aan het licht komt, de weg naar vergeving en verzoening open liggen.
Het einde is misschien wel As it is in heaven, maar is Pinksteren ook niet As it is in heaven? Alle volken eenstemming zingend in tongen :-) As it is in heaven, maar niet This is heaven.
Natuurlijk gebruikt de film sjablonen, dat moet ook vanwege de herkenbaarheid (geen western zonder klapdeurtjes en sheriff). Dat heet genre. Het gaat er juist om hoe de film omgaat met de sjablonen en welke verrassende elementen er in zitten.
Maar dit is eigenlijk geen plek om daarover te discussieren. Laten we het daarom bij onze visies op As it is in Heaven houden.
Reactie door Joël Valk op 23-05-2008 om 15:46:49
Dat heeft Tolkien niet gezegd Ari, hij zei juist het tegenovergestelde (in een van zijn brieven noemde hij The Lord of the rings een door en door religieus en katholiek werk), maar F.J. refereert hier volgens mij aan een ander boek van Tolkien, nl. The Silmarillion. In The Lord of the rings komt nl. nergens een schepping voor, in The Silmarillion wel.
Reactie door Ari Verdoorn op 23-05-2008 om 12:08:01
Ik vind dat weer zo'n gevaarlijke opmerking.
Men moet niet vergeten dat JRR Tolkien zelf altijd heeft gezegd dat zijn werk geen christelijk werk is, dus als je het verhaal van de schepping van Midden Aarde leest, kun je het wel intrepeteren als christelijk, maar zo is het zeker niet bedoelt.
Lees dan het scheppingsverhaal van Narnia, van CS Lewis. Dat is wel bedoelt als christelijk verhaal.
Reactie door F J op 21-05-2008 om 19:41:39
je bent niet de enige die er zo over denkt Henk. Ik zou er nog aan toe kunnen voegen dat het einde van de film eigenlijk nog het meest irriteert, mij althans. Uiteindelijk maakt toch de mens de hemel en zit het erin om jezelf te verwezenlijken, iedereen moet zijn eigen toon zingen en zo ontstaat de hemel. Ik raad iedereen aan om het eerste verhaal van JRR tolkien te lezen in verband met de schepping van midden aarde...
Reactie door Joost van der Valk op 17-05-2008 om 15:42:03
@ Coert van Mourik: juist, wij willen Bergman zien :-)
En voor fans van Bergman; kijk eens naar Dreyer.
Reactie door henk stehouwer op 16-05-2008 om 23:09:26
Reactie door Matthias Kaljouw op 25-01-2008 om 16:30:55
Jammer dat Reinier Sonneveld al de afloop vermeldt.
Reactie door maurits van stuijvenberg op 07-01-2008 om 21:40:00
Toch echt een van de betere films. Er zitten veel lagen in, voor ieder wat wils.
Pas voor de tweede keer gekeken, en er zullen nog wel een aantal kijkbeurten komen.
Reactie door Coert van Mourik op 26-08-2007 om 16:27:52
Mensen, recenseer Bergman, of laat mij het doen... :-)
Reactie door Coert van Mourik op 04-08-2007 om 16:18:33
Zweedse filmmakers kunnen er wat van (denk ook eens aan Ernst Ingmar Bergman, waarvan o deze site helaas geen enkele film te vinden is). Ook Kay Pollak heeft met As It Is In Heaven een zeer kijkenswaardige film geleverd. Behoorlijk bevreemdend ook, m.i.
