Synecdoche, New York 0

Waardering:

0.0   (0)

Dit is een poging om Synecdoche, New York van Charlie Kaufman te bespreken. Dat zal niet meevallen. Het verhaal is zo ongewoon en zo rijk aan diepe gedachten dat het lastig is het allemaal correct te beschrijven en recht te doen. Maar Kaufmans aparte verbeelding verdient het wel. Over een toneelschrijver die een toneelstuk maakt van zijn leven. Letterlijk.Eerst even terug in de tijd. Veel filmliefhebbers zijn onder de indruk van Eternal Sunshine of the Spotless Mind, waarin twee geliefden er spijt van krijgen dat ze hun pijnlijke herinneringen aan elkaar laten wissen omdat die juist de liefdevolle zichtbaar maken. Of van Being John Malkovich, waarin een poppenspeler in het hoofd van een bekende acteur kruipt om zijn eigen treurige bestaan achter zich te laten maar ontdekt dat het leven alleen echt is als het je eigen leven is. Inderdaad, twee scenario’s van Charlie Kaufman, die via maffe invalswegen waarheden over het menselijk bestaan op het spoor komt. Echte puzzels om naar te kijken en verrijkend om bij stil te staan.
In Synecdoche, New York gaat Kaufman nog een stap verder en neemt voor het eerst zelf de regisseursrol ter hand. Dat gaat hem aan een kant heel goed af. De acteur Philip Seymour Hoffman is geweldig als hoofdrolspeler. Wat ook verder gaat dan ooit zijn de kronkels in het verhaal. Hoffman speelt Caden Cotard, een matig succesvolle schrijver van toneelstukken. Voor zover het begin van het verhaal eenduidig uitgelegd kan worden, komt het er op neer dat Cotards vrouw en dochter hem verlaten, en dat niet alleen zijn toneelstukken maar ook zijn volgende relaties niet bijster slagen.
Wanneer hij een enorme subsidie krijgt, besluit hij tot een grote stap: hij gaat een toneelstuk schrijven over, tja, over alles. Het moet over het hele leven gaan, over alle relaties, emoties en raadsels. Over zijn hele leven. In een megastudio a la The Truman Show wordt zijn leefomgeving nagebouwd en er worden acteurs ingehuurd om alle sleutelpersonen uit zijn leven te vertolken. Alles wat hem overkomt wordt in het toneelstuk verwerkt, dat wat tijdsduur betreft dan ook uitdijt en uitdijt. Het wordt in feite een continu lopende voorstelling, zonder publiek, zonder titel, zonder einde. Slaagt hij er zo in het raadsel van zijn leven te ontrafelen? Komt hij in het reine met zijn verleden en zijn falen als man en vader?
Nu is dit al gek genoeg, maar Kaufman zou Kaufman niet zijn als er niet nog een schepje bovenop kon. Niet alleen onderhouden Cotard en zijn assistente Hazel een verhouding, maar ook de acteur die Cotard speelt en de actrice die zijn assistente speelt. En zijn assistente en de acteur die hemzelf speelt hebben een relatie, terwijl hijzelf een relatie heeft met de actrice die zijn assistente speelt. En dus moeten die relaties, gebeurtenissen en levens van en met die acteurs ook weer in het toneelstuk verwerkt worden. Zo ontstaan er allerlei dubbele lagen rond het toneelstuk en het leven van Cotard, zodat de vraag zich uiteindelijk onontkoombaar opdringt: is hij eigenlijk wel zelf de schrijver van het toneelstuk van zijn leven? En is zijn leven nu 'echter' en minder geregisseerd dan zijn toneelstuk?
We springen heen en weer van decor naar decor, van werkelijkheid naar toneelstuk, van metafoor tot metafoor, en uiteindelijk is Cotard oud en doodmoe. Eerlijk gezegd, als kijker voelde ik me ook een oud en moe. Het tempo van de film heeft veel weg van dat van Benjamin Button: er verstrijken in korte tijd enorme stukken leven zonder dat erg duidelijk wordt welke veranderingen er nu precies zijn opgetreden. Het is duidelijk dat het verhaal ten einde toe afgewikkeld moet gaan worden zonder dat je als kijker een clou mee krijgt. Maar laten we wel wezen, misschien is dat wel de clou. Charlie Kaufman gelooft niet in een God en vraagt zich oprecht af wat dan de zin kan zijn van leven en dood. Gaat het gewoon voorbij, met hier en daar een beetje geluk of ongeluk? Heb je daar zelf invloed op of overkomt het je allemaal? Daarin is hij buitengewoon eerlijk en ernstig. Somber zelfs.
Diepzinnig. Goed om over door te praten. Dat zeker. Ook vernuftig. En erg ver doorgedreven. Zelfs voor de doorzetters.
 
Voor de nabespreking:
1. Waarom heet de film Synecdoche, New York?
2. Wat is het raadsel van het leven dat Cotard probeert te begrijpen?
3. Heeft deze recensent er iets van begrepen?