Altiplano 0

Waardering:

0.0   (0)

Het medium film kan op vele positieve manieren ingezet worden, bijvoorbeeld het tonen van de schoonheid van cultuur en natuur, aangrijpend menselijk realisme, of spirituele poezië die het alledaagse overstijgt. In Altiplano krijgt het Belgisch-Amerikaanse echtpaar Brosens-Woodworth het alledrie tegelijk voor elkaar. Het vertelt twee parallelle verhalen. Een echtpaar uit België moet gescheiden van elkaar leven omdat hij als oogarts is uitgezonden naar Peru, terwijl zij als oorlogsfotografe in Irak werkt. Een aanstaand echtpaar van lamaherders van een hoogvlakte (altiplano) in de Peruviaanse Andes wordt uiteengerukt door de fatale gevolgen van een kwikvergiftiging in zijn dorp. Deze is veroorzaakt door de nalatigheid van aldaar actieve blanke zilvermijnexploitanten.

Het deels op ware gebeurtenissen gebaseerde verhaal wordt niet alleen als goed onderzochte documentaire gepresenteerd, maar de tot in de puntjes verzorgde uitgesponnen opnames roepen ook een surrealistische sfeer op. Maatschappijkritiek op de ongerechtigheid van de postkoloniale verhoudingen gaat hand in hand met een ontroerende kijk in de zielenroerselen die mensen, onafhankelijk van hun plaats op aarde, met elkaar verbinden. Het realisme van het menselijk lijden wordt zo verheven tot een spirituele ontdekkingsreis, waarin geloof is voorgesteld als troostrijke factor die culturen overstijgt. Waar bijgeloof en onbegrip volkeren tegen elkaar opzetten, daar zijn hoop en vertrouwen middelen om elkaar te herkennen in gedeeld verdriet om verlies.

Voor die gedeelde hoop staat een Mariabeeld symbool. In de opening van de film valt het tijdens een processie in het Peruviaanse dorp in stukken – een duister voorteken – doordat er zilver op de weg ligt. Maar een blinde restaurateur werkt tijdens de rest van het verhaal gestaag aan het herstel van het beeld, opdat de heilige Maagd het geloof en het openstaan voor het wonderbaarlijke weer een concrete visuele vorm kan geven. De keuze voor religieuze muziek versterkt deze ode aan de sacraliteit. Het strijdbare vers van Jeanne d'Arc in ‘Fire of the Dove' van Richard Einhorn vult de klaagliederensymfonie van Henryk Mikolaj Górecki prachtig aan. Verwondering over het mysterie, die de regisseurs zeggen te missen in de hedendaagse film, staat bij hen centraal, zonder de complexiteit te verloochenen van menselijke vermogens en tekorten.

Bronens en Woodworth nemen de mens in zijn cultuur, inclusief zijn geloof, zo serieus, dat het er soms op lijkt dat ze te weinig een moreel statement durven maken. De protestzelfmoord die in Latijns-Amerika, ondanks de afkeuring van de katholieke Kerk, nog steeds in gebruik is, presenteren ze nergens als een contradictie. De kracht van Antiplano zit echter niet, zoals in bijvoorbeeld Romeo and Juliet, in het tonen van het ongeluk dat inherent is aan immorele beslissingen, maar in het pleidooi voor begrip en respect, die juist door het geloof tot stand kunnen komen. Uiteindelijk torst iedereen in zijn of haar leven het beeld van Maria op de schouders met zich mee. En ook als je het beeld eens mocht laten vallen, kunnen de brokken met de juiste visie toch worden geheeld.

‘Het zien komt van binnenuit’. Deze opmerking van de blinde Orlando is in meerdere opzichten kenmerkend voor de film Altiplano, een kunstzinnige documentaire in de stijl van Andrej Tarkovski over de strijd van Peruaanse indianen tegen vervuiling van hun leefomgeving. Indringend, omdat de film zich nu eens niet richt op het gevecht maar op de onmacht en de pijn binnen de afgezonderde gemeenschap. In de openingsscène draagt een groepje mannen een groot Mariabeeld uit de kerk naar buiten. De feestelijke processie ontaardt in een ramp wanneer kinderen naar voren dringen om te spelen met plasjes zilver, die open voor de kerk liggen. Het beeld breekt en dit voorval staat symbool voor het ongeluk dat de gemeenschap treft. Saturnina (Magaly Solier) is als hoedster van het beeld ontroostbaar. Het beeld móet zo spoedig mogelijk gerepareerd omdat zij zal gaan trouwen met haar geliefde Ignacio (Edgar Quispe).Saturnina en Ignacio De indiaanse bevolking bevolking in Peru heeft zwaar te lijden onder de goudwinning in hun gebied. Overal in het bergachtige gebied en in de dorpen ligt kwik. Kinderen spelen er mee en ouderen denken dat het vloeibaar zilver is. Een ziek gevoel, bloedneuzen en blindheid zijn de symbolen die wijzen op kwikvergiftiging. Een internationaal team van artsen opent een hulppost in de bergen en de mensen komen in drommen van heinde en ver, sommigen moeten wel zeven uur lopen. Maar de indiaanse bevolking wantrouwt alle blanken en als blijkt dat de artsen niet veel kunnen uitrichten vertrekken ze weer even moedeloos als ze gekomen zijn. De artsen gaan op onderzoek in het dorpje Turubamba omdat daar de meeste ziektegevallen voorkomen. Ze komen aan op het moment waarop Ignacio, de bruidegom van Saturnina, op een brancard wordt binnengedragen. Hij is overleden aan kwikvergiftiging terwijl hij op weg was naar de bergen om gewijd water te halen voor de bruiloft. De sfeer is gespannen en de bevolking bekogelt de artsen met stenen.Grace en Max Grace (Jasmin Tabatabai) werkt als fotografe in Irak. Ze maakt een terreuraanslag mee waarbij haar vaste begeleider, Omar, wordt doodgeschoten. De terroristen dwingen Grace van dat moment een foto te maken. Grace wint de Pulitzer prijs met deze foto, maar ze besluit de winnende foto terug te trekken en haar beroep op te geven. Haar man Max (Olivier Gourmet) werkt als oogarts in Peru. Wanneer Max om het leven komt bij een gewelddadig conflict besluit Grace naar Peru te reizen. Ze hoopt haar traumatische ervaringen te kunnen verwerken door de plek te zoeken waar Max is omgekomen, zo arriveert ze in Turubamba.Het zien komt van binnenuit De film is veel meer een kunstwerk dan een documentaire. De dromerige opnames op de weidse hoogvlakte staan soms ver van de realiteit. Eenzame figuren staan als strohonden doodstil in de altijd aanwezige wind. Gemaskerde duivels en engelen voeren strijd in de kerk, de zon en maan houden toezicht op de restauratie van het Mariabeeld. Elke met zorg gefotografeerde scène heeft een diepe symbolische gevoelswaarde. Prachtige muziek van Michel Schöpping ondersteunt het geheel. De dromerige beelden die soms verschieten naar zwart-wit en de lange shots doen sterk denken aan het werk van Tarkovski. Saturnina praat met de blinde restaurateur van het Mariabeeld, Orlando. Ze helpt hem de scherven af te stoffen en hoopt dat het beeld op tijd klaar zal zijn voordat Ignacio terugkomt. ‘Hoe kan een blinde man een beeld restaureren?’ vraagt ze hem, maar Orlando ziet dat niet als een probleem. ‘Het zien komt van binnenuit’ zegt hij en die uitspraak is tegelijk ook het kenmerkende thema in de film: Grace fotografeert niet langer. De opname van de stervende Omar staat op haar netvlies gebrand en ze raakt het beeld niet kwijt; Tijdens de processie en later tijdens de begrafenis dragen de mensen maskers. Ze ‘zien’ de wereld door de ogen van het masker; Kwikvergiftiging maakt de mensen blind. Oude mannen en vrouwen leven verder met hun handicap omdat ze de oude wegen kennen; In de oude kerk is het donker, alleen de kaarsjes geven een beetje licht bij het altaar, wanneer de deuren opengaan breekt het licht naar binnen; Max filmt zijn omgeving en stuurt videobandjes naar Grace in België. Zijn boodschappen vol verlangen naar Grace geven ook uiting aan intense pijn om wat hij meemaakt; Gras groeit tussen de pilaren, muren en ramen van de abdijruïne waar de familie van Grace en Max bijeenkomt (prachtige opnames van de L’abbaye de Aulne in Gozée). De wereld bevindt zich buiten de abdijkerk; Saturnina ziet vanuit de stenen en het water hoe haar volk lijdt. Zij wordt het beeld van Maria; En Grace leert uit de video van Saturnina opnieuw dat een beeld een verhaal versterkt. Religie doordrenkt de film. Wanneer Orlando aan Grace vraagt of zij gelooft geeft zij geen antwoord. Maar elk beeld spreekt van het onzegbare, van een hogere dimensie, van zin die ligt buiten elk menselijk begrip. In feite is het één groot christelijk thema: de ware mens kan alleen gezien worden vanuit de innerlijke positie van het lijden. In haar rol van de gebroken Maria schenkt Saturnina vrede en door het lijden kan Grace haar eigen verlies accepteren. De film van Peter Brosens en Jessica Hope Woodworth is tot nu nog vrij onbekend gebleven en draait alleen in een paar filmhuizen. Dat is jammer want hij is zeker beter dan de Oscar genomineerde film “La teta asustada”, ook met Magaly Solier en ook spelend in Peru.