De filmcritici van CV•Film stelden een Top 148 samen van ‘Most Redeeming Movies’ – speelfilms die iets laten zien van Gods doorbrekende licht in de wereld. Een heerlijk discutabele lijst. Daarom mag iedereen die zich aanmeldt op CV•Film erop reageren door zijn eigen stem uit te brengen (zie de Reader’s Choice). Maar ehm… wat is dat eigenlijk, een ‘redeeming movie’?
Laten we het meteen maar zeggen: een Top 148 die samengesteld is door een handvol filmrecensenten, is natuurlijk uitermate subjectief en aanvechtbaar. We presenteren deze lijst dan ook zonder al te veel pretenties, maar met veel genoegen. De vaste filmcritici van CV•Film leverden allemaal hun Top 15 in en uit die bijna twintig lijstjes rolde de complete lijst die je hier vindt. Een beknopte beschrijving van de films in de Top 10 vind je hier.Nou ja, ‘compleet’: er ontbreken heel wat titels die zeker ook aanspraak kunnen maken op de noemer ‘redeeming’. En anderzijds staan er op deze lijst ook titels waar menigeen met de beste wil van de wereld geen ‘verzoening’ in kan ontdekken. Want zo gaat dat met films: we kijken allemaal vanuit onze eigen context. Wat een film met ons doet, of wij met een film, hangt daar in sterke mate van af. En toch is het leuk – en ook zinvol – om zo’n lijst te maken. Het zet je immers aan het denken over hoe je films kijkt en hoe je ze waardeert.
Eerst maar even over wat deze Top 148 niet is. Het is geen lijst van ‘christelijke films’. Christenen debatteren al decennia over literatuur en wat ‘christelijke literatuur’ dan is, en zulke discussies zijn ongetwijfeld ook mogelijk over films. Maar die discussie gaan we hier niet voeren. Deze lijst beoogt iets anders.
Het is ook geen lijst van films die ‘iedereen zou moeten zien’. Dat is meteen al duidelijk met de onbetwiste nummer 1 op de lijst: Magnolia. Menig recensent en CV•Film-bezoeker gaf aan deze film niet te kunnen uitzitten vanwege de stuitende grofheid. Tegelijk wordt deze film het vaakst genoemd en het hoogst becijferd als film die iets toont van Gods waarheid en de mogelijkheid van vergeving en verzoening.
Redeeming
Wat bedoelen we dan met ‘redeeming movies’? Evenmin als ons Amerikaanse zusterblad Christianity Today – dat jaarlijks een lijst van ‘Most Redeeming Movies’ publiceert – hebben we een sluitende definitie paraat. Maar alle films op de lijst vertellen verhalen van ‘redemption’, van verzoening of verlossing – of een wanhopig verlangen ernaar. In opvallend veel films komen personages voor die hun leven geven voor een ander, of schuld van anderen op zich nemen, en zo verwijzen naar een grotere Redder. In andere films ligt het er minder dik bovenop, maar klinkt hoop door, de mogelijkheid van vergeving en herstel, of simpelweg de notie dat er een liefde bestaat die sterker is dan de dood.
Er zitten jeugdfilms tussen (Lepel), komische films (Fargo) en animatiefilms (The Incredibles). Maar de meeste films zijn van een opvallende zwaarte en niet zelden ‘16+’ (harde criminaliteit in The Godfather; oorlogsgruwelen in Apocalypse Now; racistisch geweld in The Believer; en verder: incest, overspel, verraad en elke zonde die je maar bedenken kunt). Duidt dat op een calvinistische inslag van CV•Film – vooral oog voor het kwaad waartoe ieder mens geneigd is? Het zal ook te maken hebben met realisme en ervaring: het besef dat het leven niet zelden weerbarstig of zelfs duister is, maar dat juist daar Gods licht doorbreekt.
Ethische afwegingenMoet je als christen zulke films wel willen zien, waarin de zonde zo manifest wordt getoond? Zou je zulke films niet juist moeten mijden? Of is het – zoals filosoof Bart Cusveller betoogt in zijn artikel De verleiding van de Hollywoodethiek – vanuit een christelijke ethiek veel relevanter wat er in een film met die overtredingen gedaan wordt? Wat zegt het verhaal over de overtreder en zijn daden? Worden die overtredingen goed- of afgekeurd? Is er spijt, bekering en vergeving?
We gaan er hier nu niet verder op in (wel in artikelen elders op CV•Film). Maar in zijn artikel Benaderingen voor christelijke filmkritiek schrijft Bart: ,,Wat je verder ook van de film mag denken, films kunnen ‘redeeming qualities’ hebben die buiten beeld blijven wanneer we alleen naar het morele en getuigende kijken (...) We zijn, zoals de Amerikaanse christenfilosoof Nicholas Wolterstorff ergens zegt, geschapen als onontkoombaar hermeneutische, zoekende wezens – God kan niet alleen achter de antwoorden staan, Hij kan ook achter de vragen staan. Hij wil dat we proberen zijn wil voor ons leven uit te leggen, in elke cultuur opnieuw. Genuanceerd en geïnformeerd naar films kijken kon daarvoor in onze tijd weleens aanleiding en hulpmiddel zijn.’’
Gods licht
In Engeland en met name de Verenigde Staten is inmiddels – in tegenstelling tot ons land – al wel een gedegen traditie gegroeid van christelijke filmbeschouwing. Een boek als Catching the Light – Looking for God in the Movies van Roy Anker, hoogleraar Engelse taal- en letterkunde aan Calvin College, helpt om zicht te krijgen op die ‘redeeming qualities’. In dit boek, aldus theoloog Lammert Kamphuis in zijn bespreking elders op CV•Film, gebruikt Anker als leidraad de metafoor van het licht, een begrip dat in religie én film een sleutelbegrip is. Licht hoort bij religieuze ontmoetingen en duisternis bij ontmoetingen met het kwaad. Aan de hand van deze metafoor deelt Anker films op in vier groepen:
1. De duisternis zichtbaar
2. Licht in de duisternis
3. Fabellicht
4. Gevonden
De duisternis zichtbaar
De eerste categorie omvat films die de kracht van het kwaad laten zien (zoals The Godfather en Apocalypse Now). Na het zien van deze films zul je misschien niet overtuigd zijn van het bestaan van een God, maar ontkennen dat het kwaad bestaat, diep in mensen wortelt en een vernietigende kracht is, kan ook niet meer.
Licht in de duisternisDe tweede categorie omvat films die tonen op welke manier Gods licht in de duisternis doorbreekt. Er wordt iets zichtbaar van liefde, van hoop, van verlossing, bijvoorbeeld doordat de hoofdpersonen midden in hun problemen geconfronteerd worden met anderen die het licht in hun leven doen schijnen. Dat kan een christen zijn, zoals de priester in The Mission, die een harde slavenhandelaar leert dat er vergeving is.
Fabellicht
Dan zijn er films waarin een buitenaardse kracht onze wereld binnenkomt om het licht te doen schijnen. In deze films (denk aan Superman, Star Wars en E.T.) ziet Anker het menselijke verlangen naar goddelijke hulp. Soms is dit heel christocentrisch te duiden, in andere films wordt juist het verschil duidelijk tussen de invulling die de filmmaker geeft aan zijn ‘verlosser’ en wat de Bijbel ons leert over Christus.
Gevonden
In deze laatste categorie vallen films waarin mensen in hun verlorenheid ‘gevonden worden door het licht’. Denk aan de soldaat in The Thin Red Line, die midden in de gruwel van de oorlog troost vindt in de ervaring dat de schepping getuigt van een hogere, goede macht. Of de getraumatiseerde vrouw in Trois Couleurs Bleu, Julie, die dankzij het kruis aan haar kettinkje, symbool voor lijden en liefde, langzaamaan leert om weer te durven liefhebben.
Diepste verlangensWe geloven dat de beste verhalen die mensen vertellen, verhalen zijn over het diepe menselijke verlangen naar liefde en herstel, naar verlossing, naar ‘redemption’. Het is razend interessant om te ontdekken hoe filmmakers hieraan vorm en inhoud geven, en daarmee kennelijk harten weten te raken – ergens diep vanbinnen, waar ons diepste verlangen schuilt: de hunker naar God.
Met dank aan Bart Cusveller en Lammert Kamphuis
Leestips
Meer lezen over christelijke filmbeschouwing en ‘redeeming qualities’? Onderstaande titels zijn nog niet in het Nederlands vertaald, maar eenvoudig via internet te bestellen.
Besprekingen van deze boeken vind je op CV•Film.nl (klik door op de links).
REAGEREN
Reageer op deze recensie of plaats je eigen recensie van deze film! (alleen voor geregistreerde bezoekers)
Ben je nog niet geregistreerd? Meld je dan hier aan (gratis). Je ontvangt dan gelijk de
e-nieuwsbrief van BlikOpOneindig, zodat je op de hoogte blijft van nieuwe filmrecensies en artikelen op de site. Ben je al wel
geregistreerd bezoeker, maar heb je nog niet ingelogd? Dan kun je dat hier alsnog doen:
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 17:46:01
Misschien verboden om te vermelden, maar het is StarWarsHeavenTheDeerHunter geworden...
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 17:41:53
Want gezien de ReadersChoice: daarin zit maar 1 van mijn toptien: Heaven. Die film mystificeer ik misschien een beetje. Ook al kan ik het niet heel lang geleden gezien hebben, want uit 2002! Maar eens weder zien.
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 17:39:35
Ik vergeet bijna dat de volgorde van de Lezers Keuze natuurlijk anders is dan die van de Criticasters Keuze.
Gaat BOO die nog analyseren? Zoja, wanneer zou je dat moeten doen? Als een representatieve groep (dwarsdoorsnee van de samenleving) heeft gekozen, en tja, hoelang gaat dat wel niet duren...
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 17:18:16
Drie van mijn toptien (zie MovieMeter.nl gebruiker Veritas84) staat in deze lijst van 148. Dat is een drogreden in de beslissing welke 3 te kiezen, maar het zijn er toevallig wel 3!
Al een onderselectie van 31 gemaakt, nu die beschrijving bij BOO's toptien maar eens lezen...
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 12:48:28
Ik moet bekennen dat ik eenderde van de lijst nog niet gezien heb, maar hoe hoger ik kom hoe meer ik gezien heb.
Reactie door William Poutsma op 09-07-2010 om 12:12:34
In reactie op Ari Verdoorn denk ik dat BOO-leden ze wel gezien hebben, misschien niet per persoon allemaal, maar bij elkaar wel, zeg maar.
NB ik geef in principe ook geen mening over een film die ik nog niet gezien heb.
Ook heb ik de neiging om geen recensies te lezen alvorens naar een film te gaan. Dat klinkt raar, maar voor mij is het vernemen van de beschrijving, of van de regisseur al genoeg.
En misschien een doodzonde: sommige films hebben de filmzaal ook niet nodig. Voorbeeld: Avatar wel maar een film waarin vooral een verhaal wordt verteld zonder echte zichtbare estheticiteit, die kijk ik wel op DVD. Als je begrijpt wat ik bedoel.
Reactie door Joost van der Valk op 07-05-2008 om 11:43:43
Ik mis trouwens ook de beste 'Redeeming' die er zijn: Ordet en La Passion de Jeanne d'Arc van Dreyer!
Reactie door Joost van der Valk op 07-05-2008 om 11:35:17
Aah, gelukkig; Andrei Roebljov van Tarkovsky staat er in. Geen enkele Bergman? Beetje jammer. Lijst met hoog hollywood-drama gehalte.
Reactie door Ari Verdoorn op 19-03-2008 om 18:49:42
Even een vraag:
Is het mogelijk dat jullie bij alle 148 films een korte beschrijving plaatsen waarom ze erin staan?
Dit vraag om een aantal zaken.
1. Bruce Almighty staat erbij. Toch niet bepaald een redeeming film.
2. De helft van de films zijn op deze site niet te bereiken, dus niet door jullie gezien. Hoe kunnen ze dan wel in de top 148. Is het een willekeurige lijst geworden van mensen die het een goede film vonden en toen maar gestemd hebben?
Reactie door John Huffam op 08-02-2008 om 23:19:06
Hoe is het mogelijk dat Breaking The Waves zo laag staat en Bruce Almighty in de Top 10????????????????????
